Rss

Ο ποταμός Καλαμάς

kalamas_gefyra

Ο π. Καλαμάς (άλλη ονομασία Θύαμις) αποτελεί σημαντικό τμήμα της αλυσίδας των υγροτόπων της δυτικής Ελλάδας. Αναπτύσσεται στο Β.Δ. τμήμα της χώρας μας στους νομούς Ιωαννίνων και Θεσπρωτίας. Κύριο χαρακτηριστικό του ποταμού είναι οι εύφορες ημιορεινές κοιλάδες με τις πολλές λοφοσειρές, οι υδάτινες λεκάνες, οι στενές βραχώδεις πλαγιές, που καλύπτονται από πυκνή βλάστηση, τα προσχωγεννή εδάφη με παρόχθια βλάστηση, αλλά και οι εκβολές του στη θάλασσα, οι οποίες δημιουργούν προσχώσεις και μικρές νησίδες.

Μεγάλοι ιστορικοί και γεωγράφοι της αρχαιότητας έγραψαν για τον Καλαμά. Ανάμεσα σ’ αυτούς ο Στράβων, ο Πολύβιος και ο Θουκυδίδης. Αλλά και περιηγητές όπως ο Leak, o Pouquevile, o Holalnd, o Hughes, η Stragford κ.α.

Ο Καλαμάς πηγάζει από το Β.Δ. άκρο του Νομού Ιωαννίνων και καταλήγει στο Ιόνιο πέλαγος. Έχει μήκος 115 χμ λεκάνη απορροής 1.831 τ.χμ, μέγιστη παροχή 74 κυβικά μέτρα ανά δευτερόλεπτο και αποχετεύει τη λεκάνη που σχηματίζεται ανάμεσα στα όρη Κασιδιάρη Δ και Μητσικέλι Α.

Εκτείνεται από τις πηγές του Γόρμου βόρεια, έως τα στενά της Βροσίνας νότια, περνά στο νομό Θεσπρωτίας και καταλήγει στο Ιόνιο πέλαγος. Κατά μήκος του ποταμού Καλαμά, βρίσκονται η κοιλάδα του Άνω Καλαμά, τα υψίπεδα της Ζίτσας και τα όρη Κουρέντων (υψ. 1.172 μ.) ανατολικά ενώ στα δυτικά αναπτύσσονται ο Κασιδιάρης (υψ. 1329 μ.) και τα όρη της Παραμυθιάς (υψ 1.657 μ.). Κύριο στοιχείο της περιοχής είναι ο μεγάλος αριθμός χαμηλών λόφων, υψιπέδων και κάμπων, με πολλά ρέματα να δημιουργούν ένα ξεχωριστό σύμπλεγμα.

Οι κύριες πηγές του βρίσκονται στις Ν. κλιτείς του όρους Νεμέρτσικα απ’ όπου πηγάζει ο ποταμός Γορμός που κυλά με Ν. κατεύθυνση, ώσπου συναντά στο ύψος του κάμπου του Παρακαλάμου τα νερά του ποταμού Νεζερού Δ. και των πηγών Δολιανών, Λιμπούσδα, Καλπακίου και Βελάς Α.

Κατά μήκος δέχεται τα νερά πολλών ρεμάτων. Περνά κάτω από το Μαζαράκι τον φυσικό καταρράκτη κάτω από το ομώνυμο χωριό, το εντυπωσιακό Ουρανογέφυρο, το Θεογέφυρο στο Λίθινο και στο ύψος του Σουλόπουλου συναντά από ανατολικά τους ποταμούς Βελτσίστικο, όπου οδηγούνται, μέσω της σήραγγας Λαψίστας, οι απορροές της λεκάνης Ιωαννίνων και τα πλεονάζοντα ύδατα της λίμνης Παμβώτιδας.

Συνεχίζοντας, συναντά τους ποταμούς Σμολίτσα και Τύρια, που πηγάζουν από τα όρη Κουρέντων και τον Τόμαρο, καθώς και τον Ζαλογκοπόταμο που πηγάζει από τα όρη Παραμυθιάς.

Στο ύψος της Βροσίνας στρίβει Δ. και εισέρχεται στο νομό Θεσπρωτίας συναντά τον ποταμό Λαγκοβίτσα, που έρχεται από βόρεια και σχηματίζει τα στενά μεταξύ των χωριών Ραβενή, Μαλούνη και Πέντε εκκλησιές.

Διατρέχει τα υψίπεδα του Παραποτάμου, τα στενά στη Σίδερη και στο ύψος του Παλιόκαστρου των Βρυσελών, δέχεται τα νερά του ποταμού Καλπακιώτικου και απορρέει στο δέλτα, στην περιοχή της Σαγιάδας.

Οι εκβολές του Καλαμά έχουν δύο διακλαδώσεις, το κανάλι που κατασκευάστηκε το 1951 και δημιούργησε ένα καινούργιο Δέλτα με λασπότοπους και αλμυρόβαλτους και την παλιά κοίτη του ποταμού, με μεγάλες λιμνοθάλασσες και μερικά παραποτάμια δάση.

Το ξεχωριστό αυτό υδάτινο οικοσύστημα αποτελείται από σπουδαίους βιότοπους βαλκανικών ενδημικών ειδών, που σε συνδυασμό με την ύπαρξη σημαντικών αρχαιολογικών και ιστορικών χώρων, προσδίδουν στην περιοχή σημαντική σπουδαιότητα.

Η περιοχή των στενών του ποταμού, έκτασης 1.867 εκταρίων, οι εκβολές του, έκτασης 8.481 εκταρίων, και ο ποταμός Γορμός έκτασης 17.383 εκταρίων έχουν ενταχθεί στο δίκτυο Natura 2000 και έχουν χαρακτηριστεί ως Περιοχές Προστασίας Της Φύσης.