Rss

Από το Δήμο Άνω Καλαμά – Καταγραφή του μουσικού «πλούτου» του Παρακαλάμου σε βιβλίο και cd

Από το Δήμο Άνω Καλαμά

Καταγραφή του μουσικού «πλούτου» του Παρακαλάμου σε βιβλίο και cd

Μια ωραία πολιτιστική εκδήλωση έγινε την Κυριακή 28/12/03 στο Πνευματικό Κέντρο των Ιωαννίνων από το Δήμο Άνω Καλαμά. Την παρακολούθησαν αρκετοί επίσημοι και πολύς κόσμος.

Η εκδήλωση αφορούσε την παρουσίαση βιβλίου και διπλού CD όπου έχει καταγραφεί ο μουσικός «πλούτος» της περιοχής Παρακαλάμου. Είναι μια προσπάθεια που άρχισε εδώ και 2 χρόνια. Ωρίμασε το 2001 ύστερα από 8 ολόκληρα χρόνια διδασκαλίας παραδοσιακών χορών σε νέους και νέες της περιοχής και βρήκε θερμή ανταπόκριση από το Δήμο Άνω Καλαμά. Τόσο η συλλογή, όσο και η καταγραφή των δημοτικών τραγουδιών, μαζί με τις παλιές φωτογραφίες και τις Πωγωνήσιες λαϊκές φορεσιές της περιοχής που διακοσμούν κατάλληλα το βιβλίο, αποτελούν μέρος του λαϊκού πολιτισμού όχι μόνο του Παρακαλάμου αλλά και των γύρω χωριών.

«Αυτή η προσπάθεια-θα σημειώσει στον πρόλογο του βιβλίου ο δήμαρχος Άνω Καλαμά Σταύρος Βιρβίλης-με το σπουδαίο υλικό που καταφέραμε με πολύ κόπο και μεράκι να σας δώσουμε είναι ένα σπουδαίο δείγμα ευαισθησίας που πιστεύουμε ότι ανταποκρίνεται και αποτυπώνει μια εικόνα που κινδυνεύει να χαθεί».

Και θα συμπληρώσει… «Πρέπει να ομολογήσουμε όλοι πόσο μεγάλη είναι η συγκινησιακή μας φόρτιση και το μέγεθος των συναισθημάτων μας κάθε φορά που ανασκαλεύουμε στη μνήμη μας παλιές καλές στιγμές, γιορτές, πανηγύρια, χαρές, λύπες, συναναστροφές και γεγονότα που γέμιζαν άλλοτε τη ζωή μας».

Την έρευνα, τη συλλογή και τη γενική επιμέλεια του βιβλίου και των cd είχε ο χοροδιδάσκαλος Βασίλης Ράπτης που ήταν η ψυχή του εγχειρήματος. Εργάστηκε με πάθος και μεράκι κατέγραψε από αυθεντικούς τραγουδιστές τα τραγούδια της περιοχής, γύρισε πόρτα πόρτα και κουβέντιασε με τους ηλικιωμένους, γεύτηκε τη λαχτάρα τους για ό,τι είναι γνήσιο και παραδοσιακό, μπήκε στα σπίτια των λαϊκών οργανοπαιχτών του Παρακαλάμου, αγάπησε και αγαπήθηκε από τους απλούς κατοίκους της περιοχής και παρουσίασε προχτές την αξιόλογη πράγματι εργασία του.

«Στην άκρη τούτου του Ελληνικού μας τόπου-θα γράψει ο Βασίλης Ράπτης στην εισαγωγή του βιβλίου-όπου έμαθαν να θρέφουν τη γνώση και την ψυχή με ήχους ρίζωσα εδώ και χρόνια αναζητώντας το ενδιάμεσο των βημάτων του Ηπειρώτη χορευτή. Στην Πογδόριανη του χτες, μια εικόνα υπάρχει στα μάτια όσων την μαρτυρούν… τινάγματα χορευτών, με βιώματα ακέραια και λυγμοί τραγουδιών… Εδώ φάνταζαν τα γλέντια αξημέρωτα ο κόσμος πολύς, ο αχός των τραγουδιών ίσαμε ανείπωτες ανάσες και οι δρασκελιές των χορευτών μακρόσυρτες αργές και λυπημένες.

Χαράξαμε τους καημούς αυτών των ανθρώπων στους δίσκους ζωντανεύοντας τη μνήμη, την καρδιά της Πογδόριανης, χαρίζοντάς την σ’ αυτούς που πολύ την αγάπησαν».

Στην αρχή της εκδήλωσης ο Νομάρχης Ιωαννίνων Αλέξ. Καχριμάνης είπε στον χαιρετισμό του «Η αποψινή βραδιά μας γυρίζει πίσω στην ονομαστή και πολυάνθρωπη Πογδόριανη, με τη μεγάλη προσφορά στον πολιτισμό. Η Πογδόριανη έδωσε, σε μια δύσκολη εποχή, ανθρώπους του πνεύματος, γιατί είχε το προνόμιο να έχει ελληνικά σχολεία και δίδαξε τον πολιτισμό και σ’ άλλα σημεία της πατρίδος μας».

Ο Δήμαρχος έπειτα Άνω Καλαμά, Σταύρος Βιρβίλης, χαιρετίζοντας είπε «Έχω την ξεχωριστή τιμή να σας καλωσορίζω στην αποψινή εκδήλώση που έχει να κάνει με τις ρίζες στην περιοχή μας, στην ακμάζουσα άλλοτε Πογδόριανη. Αγωνιζόμαστε να μη χαθεί ούτε λιθαράκι από το οικοδόμημα της παράδοσης, ώστε να ξαναχτιστεί γνήσια, με μεράκι και σεβασμό όπως αυτό το δείγμα, που θα απολαύσετε απόψε. Ευχαριστώ όλους τους συντελεστές και ιδιαίτερα τον Νομάρχη και τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων για την πολύτιμη βοήθεια».

Το καταπληκτικό ντοκιμαντέρ «Στο δρόμο των ήχων και των μοναστηριών» αποσπάσματα του οποίου παρουσιάστηκαν, εντυπωσίασε το ακροατήριο.

Ακολούθησε ολιγόλεπτη κατατοπιστική ομιλία για την ιστορία της Πογδόριανης από τον γράφοντα.

«Στις υπώρειες του Κασιδιάρη, ανάμεσα στους συνοικισμούς της Παιδονιάς και του Άνω Παρακαλάμου καθώς και το Ρεπετίστη-Αρετή-Κουκλιούς σ’ αυτή την περιοχή αναπτύχθηκε και άκμασε η μεγάλη μεσαιωνική πόλη Πογδόριανη. Μια πόλη που για 2 και περισσότερο αιώνες βρίσκονταν σε μεγάλη άνθηση και είχε αξιόλογη εμπορική και πνευματική ανάπτυξη. Ο ιστορικός Τσιγαράς σημειώνει ότι η Πογδόριανη είχε 40 εκκλησίες, όταν τα Γιάννενα διέθεταν μόνο 30, πριν από το έτος 1611. Κεφαλοχώρι η Πογδόριανη «ήκμαζε και διέπρεπε, γράφει ο Ζαγορίσιος ιστορικός Ι. Λαμπρίδης επίπολυανθρωπία εις 7 συνοικίας διαιρουμένη και μέχρι το 1718, 280 οικογενείας αριθμούσα». Δεν υπαγόταν η Πογδόριανη σε καμιά επαρχιακή αρχή. Είχε αυτονομία και αυτοδιοίκηση και με ελεύθερες εκλογές έβγαζε τους κοινοτικούς άρχοντες, που είχαν δικαίωμα να ρυθμίζουν τις κοινές υποθέσεις και να εισπράττουν φόρους, γράφει στο περισπούδαστο βιβλίο του ο αείμνηστος Παρακαλαμιώτης Ανδρέας Γκόγκος εκπαιδευτικός Επίτιμος Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου στο μνημειώδες έργο του «Παρακάλαμος».

Στην συνέχεια ο γράφων αναφέρθηκε στις ξεχωριστές προσωπικότητες που ανέδειξε η Πογδόριανη, ανάμεσα στους οποίου ξεχωρίζουν: ο Θεόληπτος Α. Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως (1513-1522), ο Ι. Σιμωτάς ανακαινιστής της μονής Σωσίνου (1598), Μητροπολίτης Δανιήλ, Ηγούμενος και Καθηγητής στη μονή Σωσίνου, ο Δοσίθεος Φιλίτης Μητροπολίτης Ουγροβλαχίας (1734-1826),ο διαπρεπής Πογδοριανίτης γιατρός Γεώργιος Νούλης, η μεγάλη Ηπειρωτική οικογένεια των Μελάδων με τις πολλές διακλαδώσεις κ.α.

Παρουσίασε, ύστερα, το σπάνιο θρησκευτικό κειμήλιο της περιοχής, το ιστορικό μοναστήρι Σωσίνου η Παναγία της Ευαγγελίστριας. Σήμερα δυστυχώς από το πλούσιο κτιριακό συγκρότημα με τις τεράστιες αυλές και τα μεγάλα κτίσματα, συνολικής επιφάνειας 1850 μέτρα σώζεται μόνο ο ναός. Ο ιστορικός Λαμπρίδης αναφέρει ότι το Σώσινο είχε 90 κελιά-καταλύματα, πληροφορία που επαναλαμβάνει αργότερα και ο Ν. Τσιγαράς. Με την οικονομική επιφάνεια που διέθετε ο Σιμωτάς (έμπορος στη Μολδαβία) και την αγάπη του προς τη γενέτειρά του, την Πογδόριανη, κατέστησε το μοναστήρι θρησκευτικό και εκπαιδευτικό κέντρο και «διέταξεν ίνα χρησιμεύσει εις σχολείο των περιοίκων». Ο Τσιγαράς θα ονομάσει τη σχολή Σωσίνου « Φωτοβόλο Εστία της Ηπείρου» και ο Λαμπρίδης «Επιστημονική Εστία και Ανώτερη Κεντρική Σχολή».

Και ο γράφων κατέληξε : «Αυτήν την πλούσια ιστορική κληρονομιά παραλαμβάνουμε από τους παλιούς σήμερα όλοι εμείς και ιδιαίτερα οι κάτοικο του Παρακαλάμου και των γύρω χωριών. Έχουμε χρέος να την κρατήσουμε ζωντανή, ακέραια, ανόθευτη και μαζί με τα ήθη και τα έθιμά μας, τους δημοτικούς χορούς και τα τραγούδια να τα παραδώσουμε στα παιδιά μας».

Στη συνέχεια ο Γ. Μπέλλος έκανε την μουσική ανάλυση των τραγουδιών και μεταξύ των άλλων είπε «Ο Παρακάλαμος μέσα από τα τραγούδια αυτών των ηχογραφήσεων αναδεικνύεται σε μια μοναδικού ενδιαφέροντος μουσική περιοχή. Τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τη μουσική του Παρακαλάμου είναι οι πεντατονικές κλίμακες, το πολυφωνικό τραγούδι, τα μοιρολόγια και οι Πωγωνήσιοι ρυθμοί στα 3 και στα 2.

Ο Παρακάλαμος είναι η τελευταία κοιτίδα μιας μουσικής παράδοσης η οποία κάλυπτε μεγάλο μέρος της Ηπείρου και είναι σημαντικό ότι καταγράφηκαν αυτά τα τραγούδια και παραδίδονται παρακαταθήκη στις επόμενες γενιές και στους μελετητές».

Ένα ακόμη ντοκιμαντέρ που παρουσιάστηκε στην οθόνη με θέμα «Στην Πογδόριανη του χτες» συγκίνησε το ακροατήριο με την αναδρομή στην πολιτιστική μας κληρονομιά και στα ήθη και έθιμα που μέρα με τη μέρα χάνονται.

Τον επίλογο της έκδοσης έκανε ο Βασίλης Ράπτης «Δεν είναι τυχαίο είπε, που όλοι μα όλοι αντλούμε από αυτούς τους ανθρώπους υλικό για να χτίσουμε το δικό μας όνειρο, ένα όνειρο που στην καλύτερη των περιπτώσεων φαίνεται και είναι μικροαστικό, εισαγόμενο και προσβλέπει στο κέρδος :Έμποροι, ερευνητές, λαογράφοι, πολιτικοί, τουρίστες αναζητούμε μια αλλιώτικη κουβέντα σταράτη και αυθόρμητη και μονολογούμε για τα παλιά και αξεπέραστα πράγματα.

Όσοι συνέβαλαν στην ολοκλήρωση της έκδοσης και δεν είναι λίγοι πληροφορητές, μουσικοί, τραγουδιστές, ζωγράφοι, παραγωγοί διεκδικούν μια θέση στην καρδιά σας ως συνεχιστές ενός ηπειρώτικου τρόπου ζωής.

Θεωρώ τιμή που βρέθηκα κοντά σ’ αυτούς τους ανθρώπους και ανέδειξα με την παρούσα έρευνα ένα κομμάτι του λαϊκού πολιτισμού της περιοχής, ένα κομμάτι της ψυχής του Παρακαλάμου».

Ο Μιχάλης Χαλιγιάννης συνοδευόμενος και από άλλους καλλιτέχνες στη σκηνή με τους μελωδικούς σκοπούς Μοιρολόγι-Παρακαλαμιώτικο-Πωγωνίσιο σκόρπισαν ενθουσιασμό και μαζί με τα πολυφωνικά τραγούδια των τραγουδιστών καταχειροκροτήθηκαν.

Η εκδήλωση έκλεισε με το χαιρετισμό Του Προέδρου Της Πνευματικής Και Πολιτιστικής Ανάπτυξης Βροντισμένης Άνω Καλαμά Χρίστου Γκόγκου. « Ο Παρακάλαμος, φίλοι μου, είναι η τελευταία κοιτίδα μιας μουσικής παράδοσης και αυτά τα τραγούδια θα μείνουν ως παρακαταθήκη στις επόμενες γενιές. Ήταν λοιπόν υποχρέωση όλων μας η διάσωση και η διάδοση αυτού του πλούτου. Σας ευχαριστούμε όλους»

Ήταν μια πετυχημένη εκδήλωση και αξίζουν θερμά συγχαρητήρια σ’ όλους τους οργανωτές. Σ’ όλους εμάς που την παρακολουθήσαμε προβάλλει επιτακτικό το χρέος. Να κρατήσουμε ως κόρη οφθαλμού ό,τι είναι δικό μας ανόθευτο και γνήσιο κομμάτι του εαυτού μας. Η διατήρηση των δημοτικών μας τραγουδιών ζει ακόμη εδώ και κει. Όσο είναι καιρός ας φροντίσουμε να τη ζωηρεύουμε τακτικά στη μνήμη μας και να την κρατάμε νωπή στη συνείδησή μας. Να προσπαθούμε με κάθε τρόπο να μένουμε στις αρχέγονες ρίζες μας. Εκείνες που θεμελίωσαν στη ζωή οι πατέρες μας. Να δεθούμε μαζί τους και να περπατήσουμε. Ένα τέτοιο περπάτημα δεν είναι μονάχα λυτρωμός της στιγμής είναι δημιουργική και άσβηστη φλόγα στο σκοτάδι του ξενικού ρυθμού ζωής μας.

Νικηφόρος Κάτσενος

Comments are closed.