Rss

ΠΑΗΔΟΝΙΑ: Το μικρό χωριό που έγραψε μεγάλη ιστορία (Με κατάνυξη γιορτάστηκαν τα Εισόδια της Θεοτόκου) – Παρασκευή 29 Νοεμβρίου 2002

Γράφει ο ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΚΑΤΣΕΝΟΣ, φιλόλογος

Στο γραφικό συνοικισμό της Παηδονιάς, που βρίσκεται σκαρφαλωμένος στις ανατολικές πλαγιές του Κασιδιάρη – μέσα σε μια οργιώδη βλάστηση – και αποτελούσε μια κοινότητα, για πολλά χρόνια, με το χωριό Ρεπετίστι, πήγαμε να εκκλησιαστούμε στις 21 τρέχοντος μηνός στον ιστορικό ναό της «Παναγιάς» (Εισόδια της Θεοτόκου). Να σημειώσουμε ότι το χωριό Ρεπετίστι δημιουργήθηκε από μεταφορά των περισσοτέρων κατοίκων της Παηδονιάς. Γι’αυτό οι Ρεπετιστιώτες είναι τόσο ταυτισμένοι με την Παηδονιά, αφού εκεί έμαθαν τα πρώτα γράμματα, μεγάλωσαν, έζησαν για πολλά χρόνια και οι ηλικιωμένοι εξακολουθούν, ακόμη και σήμερα, να λένε «Θα πάμε στο χωριό», εννοώντας φυσικά την Παηδονιά. Εκεί λοιπόν στην Παηδονιά και λίγο πιο πέρα στον Άνω Παρακάλαμο, που σήμερα αποτελούν δυο μικρούς συνοικισμούς του Δήμου Άνω Καλαμά, με έδρα τον Παρακάλαμο, βρίσκονταν η ονομαστή μεσαιωνική πόλη Πογδόριανη. Το χωριό Ρεπετίστι καθώς και ο σημερινός Παρακάλαμος ήταν, τα λεγόμενα από τους ντόπιους. «Καλύβια», όπου οι κάτοικοι των δυο συνοικισμών είχαν τα απαραίτητα για τις γεωργικές εργασίες, αφού εκεί ήταν και ο προσοδοφόρος κάμπος τους.

Στα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας η Πογδόριανη είχε φτάσει σε μεγάλη ακμή. Είχε αξιόλογη πνευματική ανάπτυξη. Διέθετε ωραία σπίτια και μαγαζιά, καθώς και αξιόλογη εμπορική κίνηση. Η έκτασή της ήταν αρκετά μεγάλη και περιλάμβανε όλη την περιοχή από τον Άνω Παρακάλαμο, την Παηδονιά, το Ρεπετίστι και ως πέρα την Αρετή και τους Κουκλιούς. Η ακμή της Πογδόριανης οφείλεται, εκτός των άλλων και στην φορολογική ατέλεια και τα προνόμια, που απολάμβανε από τις τουρκικές αρχές, αφού ήταν η έδρα των χωριών της Βαλιδέ Σουλτάνας (μητέρας του Σουλτάνου) στην Ήπειρο, όπως χαρακτηριστικά γράφει στο περισπούδαστο βιβλίο του ο αείμνηστος Παρακαλαμιώτης Ανδρέας Γκόγκος, εκπαιδευτικός, Επίτιμος Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.

Ο Ζαγορίσιος επίσης ιστορικός Ι. Λαμπρίδης παραθέτει. «Η δε του Σωσίνου (Εξαρχία) συνίσταται εκ της κώμης Πογδόριανης, αριθμούσης, άλλοτε μεν οικογενείας 700 μετά συνοικίας εβραϊκής, ήδε δε περί τας 115». Και ο Ν. Τσιγάρας παρατηρεί: «Προ της κατά 1718 καταστροφής η Πογδόριανη ηρίθμει 700 οικογενείας ή κατοίκους περί τας 4.000 μετά 40 εκκλησιών και διηρείτο εις 7 συνοικίας». Έτσι η Πογδόριανη ήταν ονομαστό εμπορικό κέντρο. Οι Εβραίοι είχαν εδώ τη δική τους συνοικία και τα δικά τους καταστήματα. Παράλληλα όμως ήταν και θρησκευτικό κέντρο, αφού στο κέντρο της, πάνω στο λόφο Σώσινο υψώνονταν η ομώνυμη Ιερά Μονή Σωσίνου με την ονομαστή σχολή της.

Στην Παηδονιά υπήρχαν ωραία και μεγάλα σπίτια, αρχοντικά διώροφα, με δωμάτια υποδοχής και μεγάλες σάλες, όπως μου διηγήθηκαν οι παλιότεροι Ρεπετιστιώτες. Οπωροφόρα δένδρα, μουριές, συκιές,κερασιές, χάριζαν στους ντόπιους και τους ξένους τα αρωματικά τους φρούτα. Και πιο πέρα πανύψηλες καστανιές εφοδίαζαν τους Παηδονίτες το φθινόπωρο με τα νόστιμα κάστανα. Εδώ στην Παηδονιά και ο Πύργος του Μελά ή του «Γλά» – όπως τον έλεγαν οι ντόπιοι – απ’ όπου κατάγονταν η ηπειρωτική οικογένεια των Μελάδων με τις πολλές διακλαδώσεις της. Σήμερα έχει αναστηλωθεί η δυτική πλευρά του τοίχου ύψους 15 μέτρων από τον Πύργο και στέκεται επιβλητική στις υπώρειες του Κασιδιάρη για να θυμίζει στους επισκέπτες της Παηδονιάς τις Ηπειρωτικές καταβολές της οικογένειας των Μελάδων.

Πολλές και οι εκκλησίες της Παηδονιάς. Η Παναγιά, ο Άη Σωτήρας (πρόσφατα ανακαινίστηκε από την Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων), ο Άη Δημήτρης, Άη-Νικόλαος, ο Άη-Λιας, η Αγία τριάδα (που και αυτή σήμερα επισκευάζεται).

Η «Παναγιά» είναι παλιά εκκλησία, χτισμένη με μεγάλες πέτρες, όπως και ο Άη-Σωτήρας. Παλιά ήταν η κεντρική εκκλησία του συνοικισμού της Πογδόριανης με το όνομα «Μαχαλάς της Θεοτόκου», καθώς αναγράφεται στο βιβλίο προσκομιδής της μονής Σωσίνου. Δυο τουλάχιστον φορές η εκκλησία κάηκε, μαρτυρούν οι γεροντότεροι Ρεπετιστιώτες, όμως η ευσέβεια και η πίστη των κατοίκων, την ξαναέκτισαν από την αρχή. Να σημειώσουμε ότι η εκκλησία της Παναγιάς διέθετε αρκετή κτηματική περιουσία και ιδιαίτερα πολλά στρέμματα από ποτιστικά χωράφια, που τα είχαν αφιερώσει πολλές οικογένειες και μάλιστα η γνωστή Πογδοριανίτικη οικογένεια των Νούληδων, όταν έφυγε από την Πογδόριανη και εγκαταστάθηκε στα Γιάννενα. Τα χωράφια αυτά τα καλλιεργούσαν κυρίως Ρεπετιστιώτες και έδιναν το ίμορο στην «Παναγιά» μέχρι το 1952.

Ύστερα από την μικρή αυτή αναδρομή στην ιστορία του τόπου, ξαναγυρίζουμε στην ημέρα της γιορτής της Θεοτόκου. Ξεκινήσαμε νωρίς από το Ρεπετίστι και αφήνοντας πίσω μας την όμορφη και μεγάλη κοιλάδα του Καλαμά, φτάνουμε στον Άνω Παρακάλαμο και ανηφορίζουμε το μικρό ασφαλτοστρωμένο πια δρόμο, για την Παηδονιά. Αφήνουμε το αυτοκίνητο στη είσοδο του μικρού συνοικισμού και με ευκολία διασχίζουμε το μικρό πέτρινο καλντερίμι (ποιος ξέρει πριν από πόσα χρόνια είναι φτιαγμένο!) και περνώντας την εξωτερική μικρή πόρτα ανεβαίνουμε τα σκαλιά της «Παναγιάς». Το πέτρινο καμπαναριό με τη χοντρή μακριά καινούργια αλυσίδα προβάλλει επιβλητικό μπροστά μας και ύστερα το μικρό χαγιάτι της εκκλησίας.

Στην είσοδο η ακούραστη και γνωστή μας Ελένη Παλούκα-Σπανού, που πάντα πρόθυμη τρέχει σε κάθε προσκύνημα, φροντίζοντας για την καθαριότητα και την τάξη, μας υποδέχεται με ιδιαίτερη εγκαρδιότητα. Ανάβουμε ταπεινά το κεράκι μας και ασπαζόμαστε την εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου. Η θεία λειτουργία τελείται με θρησκευτική κατάνυξη από τον καλλίφωνο ιερέα της Ενορίας Αγίου Γεωργίου Ρεπετίστας, αιδεσιμότατο π. Απόστολο Σιάχο. Τον συνοδεύει στο ψαλτήρι ο ιεροψάλτης Κώστας Τσιάνος, γνωστός στην περιοχή για τις θεολογικές του γνώσεις, καθώς και ο γράφων. Στιγμές ευλάβειας, κατάνυξης και προσευχής!

Οι υπέροχοι ύμνοι που απευθύνονται προς την Παναγιά μας προξενούν μια υποβλητική ατμόσφαιρα και ανεβάζουν το πνεύμα και την ψυχή προς τα ουράνια. «Σήμερον της Ευδοκίας Θεού το προοίμιον…Εν ναώ του Θεού τρανώς η Παρθένως δείκνυται…». Και παρακάτω: «Ο καθαρότατος ναός του Σωτήρος…το ιερόν θησαύρισμα της δόξης του Θεού σήμερον εισάγεται εν τω οίκω Κυρίου», αντηχούν μελωδικά στο ναό και στη γύρω μαγευτική φύση απ’όπου τα πουλιά παίρνουν τους θρησκευτικούς ύμνους και τους στέλνουν στον ουρανό.

Σε τέτοια απλά προσκυνήματα με τους απλούς ανθρώπους της υπαίθρου, τους λιγοστούς, κυρίως ηλικιωμένους, που απέμειναν στα ακριτικά μας χωριά, νιώθεις περισσότερο πιστός. Γαληνεύει η ψυχή και ο νους και η καρδιά στρέφονται προς την Παναγιά, τη Μεσίστρια προς το Θεό για να εναποθέσεις τα αιτήματα και να επικαλεσθείς τη βοήθειά της. Κι Εκείνη σύντροφος και πηγή ζωής κάθε πιστού χριστιανού, όπως είναι, ποτέ δεν παύει να συμπαραστέκεται σ΄όποιον την επικαλείται.

Μετά το τέλος της θείας λειτουργίας ανταλλάσσουμε ευχές με τους χωριανούς στο προαύλιο της εκκλησίας και βγάζουμε αναμνηστικές φωτογραφίες.

Από εδώ ψηλά απολαμβάνουμε το υπέροχο φυσικό τοπίο, που απλώνεται μπροστά μας, με τον απέραντο κάμπο του Καλαμά και τις πολλές λοφοσειρές. Ο Παρακάλαμος, το Ρεπετίστι, το Καλπάκι, τα Δολιανά, στο βάθος το μοναστήρι της Βελλάς, με το επιβλητικό άλλοτε Ιεροδιδασκαλείο και πιο ψηλά η οροσειρά της Πίνδου με τα Ζαγοροχώρια. Δυτικά το Πάπιγκο και Ανατολικά τα Άνω και Κάτω Πεδινά και πιο πέρα ακόμη, ώσπου χάνεται το μάτι. Ένα μαγευτικό τοπίο, που θα ζήλευε και ο πιο απαιτητικός θεατής.

Έπειτα παίρνουμε το δρόμο της επιστροφής για το Ρεπετίστι. Καθώς κατηφορίζουμε τις μικρές και απότομες στροφές στ΄αυτιά μας αντηχεί ακόμη το τροπάριο της εορτής «…Χαίρε της οικονομίας του Κτίστου η εκπλήρωσις».

Να ευχηθούμε και του χρόνου να ξαναλειτουργηθούμε…

Comments are closed.